Afgelopen vrijdag hebben we een bezoekje gebracht aan het Rijksmuseum voor Oudheden in Leiden. Een kleine maar erg interessante tentoonstelling loopt op dit moment: Middeleeuws Chic
http://www.rmo.nl/tentoonstellingen/middeleeuws-chic (nog t/m 15 september).
De focus is laatmiddeleeuws riembeslag en een aantal leuke stukken zijn uit het RMO en enkele andere lokaties bij elkaar gebracht.

Dordrecht, 1300-1350.

Veel teruggevonden riemen hebben simpel messing riembeslag, gemaakt uit een vierkant stukje plaat dat bol geslagen is en vastgeklonken op het leer met een klein nageltje. Aan de achterkant is het nageltje kromgeslagen of vastgeslagen op een cirkelvormig stukje metaal ter versteviging. Kleine stukjes plaatmateriaal (messing of vertind ijzer, beter bekend als blik) werden niet alleen in bolletjes geslagen maar ook ingewikkelder vormen, vaak gestileerde bloemen, kwamen veel voor. Een complete riem met een totale lengte van 127 mm is teruggevonden in Dordrecht en had nog de originele riemtong, gesp en riembeslag van uit koper geslagen gestileerde bloemen. De riem was helaas een beetje verlegen.

Detail, Zeeland, before 1530. 7x7 mm.


Zeeland, before 1530.

Ook zijn ontzettend veel losse stukken riembeslag gevonden, gegoten en geslagen, van zowel messing als tin. De meeste komen uit het verdronken land in Zeeland, dat in het begin van de 16e eeuw door overstromingen is geteisterd en sinds 1530 min of meer verlaten is. Dit maakt dat de datering van de meeste stukken riembeslag niet heel precies is. Het overgrote deel van het teruggevonden riembeslag bestond uit letterbeslag. Ook zijn insignes in de vorm van letters teruggevonden

Dordrecht, Kampen, Nieuwlande, 1325-1450.


Amsterdam, 1575-1600. Top: 240x31x5 mm; bottom:200x18x2 mm.

Ook zijn een handvol hondenhalsbanden tentoongesteld met leuke hondjes en andere dieren als beslagstukjes. Er zit ook een belletje aan de onderste! Deze twee komen uit Amsterdam (1575-1600), maar stylistisch heeft Holland de middeleeuwen op dat moment nog niet achter zich gelaten.

Dordrecht, late middle ages. 138x150x5 mm. Buckles and mount of pewter.

Een tasje dat in 'Purses in Pieces' van O. Goubitz voorkomt (p.17) is ook te zien. Het viel me nu pas op hoe ontzettend dun het leer is dat voor dit tasje gebruikt werd. Nogal een contrast met het stevige leren beursje dat ernaast lag!

Brugge, 1275-1350. 140x120x45 mm.

Het dunne tasje komt uit Dordrecht en is 'laat-middeleeuws', stylistisch 1350-1450. Het beursje komt uit Brugge (1275-1350).

Dordrecht, 1375-1400. 225x100x50 mm.


Leiden, 1400.

Er was ook een trip en twee mooi versierde tripleertjes te zien. Het tripleertje met de schakende mannetjes komt uit Leiden (1400) en de trip uit Dordrecht (1375-1400). De meeste trippen waarvan het hout onderzocht is blijken van wilgenhout te zijn gemaakt, maar van deze trip zijn geen verdere details bekend. Anyway, leuk om te maken als ik een keertje een maand niks te doen heb...

Dordrecht, 1300-1350. strapend:100x9 mm.

Een erg mooie en lange van messing gegoten riemtong is gevonden in Dordrecht. Enkele soortgelijke riemtongen zijn bekend uit Londen.

Zeeland, before 1530. Belt: 343x9 mm, flowers: 9 mm, fixed with a nail.



Front: Den Bosch, after 1400. Belt: 135x14x4 mm, 11x9 mm, flattened on the back side.

Zeeland, before 1530. Belt: 100x9x3 mm, nails:4 mm, flattened on the back side.

Een tweetal riemen met beurshangertjes was ook tentoongesteld. Het onderste beurshangertje heeft een lusje van leer met een messing uiteinde dat door de riem en een messing plaatje gehaald wordt en vervolgens vastgezet wordt met een scharniertje.

Top: Dordrecht, 1300-1350. 145x7x3 mm. mounts: 4x10 mm. Pewter purse hanger: 15 mm. Bottom: Dordrecht, 1350-1400. clasp: 8x20 mm.

Een riemdeel gemaakt van zijde is gevonden in Dordrecht. Ik kan niet zien of het met kaartjes geweven is of vingergevlochten.

Dordrecht, 1300-1350. 440x15x1 mm. Silk and pewter.
Tot slot waren we allen blij verrast dat een redelijk gedetailleerd boekje verschenen is over deze tentoonstelling:
www.spa-uitgevers.nl

Op 23 (en 24) februari vierde de LHO haar jaarlijkse Winterfeest op kasteel Dever bij Lisse. DB is daar ook geweest op de 23e. Aanwezig van ons waren, al dan niet in DB-kledij: Isis, Bertus, Nijso, Marije, Sabine, Marisca, Lea ('s avonds) en ikzelf.
Dever is een veertiende eeuwse donjon, die in later tijden is aangevuld met kleine aanbouwen, die in de negentiende eeuw zijn ingestort. In de jaren zeventig van de twintigste eeuw is weer begonnen met het in, waar mogelijk, originele veertiende eeuwse staat herstellen van de ruïneuze toren. Er werden rondleidingen gegeven door de beheerder van het kasteel, zodat we leerden wat al die eigenaardige nissen en gaten in de muur waren. In de kelder was vroeger de opslag van voedsel, omdat het daar een regelmatige, koele temperatuur bleef. Op de 'begane grond' (wat verhoogd en te bereiken door de loopbrug over de gracht) was de oorspronkelijke leefruimte voor het adellijke gezin met personeel. Hier werd ook nu weer door ons gekookt in de schouw en werd een workshop gegeven over werken met aardewerk-klei. Boven was de pronkzaal, in later tijd een geheime katholieke kapel (de aanzetten van de kruisgewelven waren nog deels zichtbaar) met een leuk sekreetje. Hier had de LHO alle meegebrachte boeken gestald. Op de zolder was een expositie van alle uit de gracht opgeviste voorwerpen, van middeleeuws aardewerk en echt en nep Chinees porselein tot lepeltjes, beeldjes en speelgoed. Daar hadden we onze moderne spullen achtergelaten. Het dak bestond uit een reconstructie van het zestiende eeuwse dak, omdat over het oorspronkelijke, veel lagere dak, niet voldoende kennis bestaat.

Met Isis en Bertus een rondje om de toren gelopen en wat foto's gemaakt. Het waaide erg hard maar rond de toren was voldoende struikgewas en op de juiste plek was het ook beschut genoeg om niet al te koud te worden bij het buiten zijn. Er was een lopend buffet als lunch met kaas en brood en keiharde koekjes. Vanwege de vasten was gekozen voor een vleesloos diner. Er waren verscheidene groentesoepen, taarten en pasteien, gedroogde vruchten en sauzen, en zoete balletjes die leken op gehakt maar totaal niet zo smaakten. Bij het dekken van de tafel en het doorgeven van de zetels liet het zitdeel van een kruk, die ik over de tafel tilde, los en landde precies op mijn plek, met een flinke klap. Mijn steengoed kannetjes was gelukkig ongedeerd, en ik kon het ruimschoots op tijd redden terwijl het traag naar de rand rolde. Mijn vrij solide houten bakje was echter wel gebroken. Hoewel het volgens Sabine's vriend Engbert nog wel gelijmd kon worden, was het op dat moment volkomen waardeloos. Gelukkig kon ik nog twee aardewerken kommetjes kopen bij de pottenbakster die de workshop had gegeven. Ach, mijn houten bakje....we hebben zulke mooie tijden gehad...het wordt nooit meer hetzelfde!
Na het eten kwam Wronghel ende Wei muziek spelen en kon er gedanst en meegezongen worden. Anderen vermaakten zich met een drankje en een gesprek. Nijso en ik vertrokken rond 22.00. We raakten verstrikt in een aardig forse sneeuwbui, maar zijn zonder moeilijkheden thuis gekomen.

Laurens














Eerste vier foto's van Laurens, overige van Isis

Eergisteren heeft Deventer Burgerscap de nieuwe tentoonstelling in het Rotterdamse Boijmans van Beuningen museum bekeken: De weg naar Van Eyck Er waren negentig kunstwerken, overwegend schilderstukken, te zien van kunst rond het jaar 1400, eindigend bij Van Eyck. Er zaten stukken tussen van hoge schilderkwaliteit, maar ook van lage (maar daarom niet minder waardevol) en van groot en klein formaat (bijvoorbeeld reisaltaartjes). Sommige stukken waren bekend, zoals het portret van Lijsbeth van Duvenvoorde, andere weer minder (en daarom interessant om eens te zien!).

Met ons kleine groepje vielen we danig op als twintigers en dertigers tussen de zee van grijze kopjes. En natuurlijk ook omdat onze focus erg op de weergegeven kleding en accesoires lag. Isis was vanzelfsprekend op gefronste hoofddoeken jacht. Nijso zocht naar de leren voorwerpen, etc. We genoten erg van alles en waren na een paar uur verzadigd met indrukken.

Natuurlijk is het de vraag in hoeverre de afgebeelde mode gebruikt kan worden binnen de groep. De mode van rond 1400 was toch weer net een tikje anders dan die rond 1370. Ik had stiekem gehoopt dat ze ook stukken zouden tentoon stellen van die paar decennia eerder. Helaas bleken ze veelal op zijn vroegst van 1390.
Een meevaller daarentegen was het vierluik van het Mayer van den Bergh / Walters Art Gallery. Dit kleine altaar uit de zuidelijke Nederlanden werd normaal gezien op ca. 1400 gedateerd. Maar doordat het in deze tentoonstelling was opgenomen is het nader onderzocht en is men op stijlvormen tot een nieuwe datering van ca. 1380 gekomen. Een stuk bruikbaarder dus voor Deventer Burgerscap!

The day before yesterday Deventer Burgerscap went to the new exhibition in the Rotterdam museum of Boijmans van Beuningen: The road to Van Eyck. Over ninety pieces, mostly paintings, from c. 1400 were on display there. They were high and low in quality of painting techniques (I like to see the difference, also what was available back then), they were big and small (for example travel altars). Some were well known, like the portrait of Lijsbeth van Duvenvoorde, others less so (and therefor nice to see!).
Our little group stood out quite a bit, us being in our twenties and thirties among a sea of grey haired people. And because of our focus on the depicted clothing and accessories. Isis was on the hunt for frilled veils. Nijso was looking for leather objects, etc. We enjoyed ourselves a lot and were satiated with the images after a few hours.

One can ask oneself what the value is for us to look at fashion from around 1400, since we portray 1370 and yes there is a difference between the two. Upfront I had hoped there might have been more pieces on display of those earlier decades. Alas, the earliest often were from 1390.
There was one lucky strike though. The quadriptych of Mayer van den Bergh / Walters Art Gallery. This small altar from the Southern Low Countries was normally dated to c. 1400. But because it had been included in this exhibition and therefor re-examined, a new dating was concluded based on style: c. 1380. A whole lot more useful for Deventer Burgerscap then!

Münster zum Heiligen Kreuz, Schwäbisch Gmünd, c. 1360

PS.: Please forgive the ugly synthetic shoe lace, I still have to make a proper linen one.

15th century bra found at Schloss Lengberg, Tirol, Austria

Volgens de 18e eeuwse stadssecretaris van Deventer, de heer Dumbar, was er in oude documenten bewijs te vinden voor een goudsmedengilde in Deventer in de 14e eeuw. Helaas zijn de gildestatuten daarvan niet bewaard gebleven. Wel hebben we die van Utrecht uit ca. 1382. Een deel daarvan is gewijd aan kwaliteitscontrole. Bijvoorbeeld: ... wat werc ghevonden worde ghevullet mit lode, mit yser of mit anders enyghen zaken, dat men proeven mochte dat valsch waer ... Item en zel men ghene valsche stene zetten in goude ...

The 18th c. Deventer magistrate secretary, mr Dumbar, found proof in old documents of the existence of a goldsmiths guild in Deventer in the 14th century. Sadly its statutes had already been lost. Luckily we still have those for the goldsmiths of Utrecht, from c. 1382. Part of them aim to control the quality of the work produced there. For instance pieces filled with lead or iron (instead of precious metal) were deemed to be false. Also putting false stones into gold was forbidden.

Een bekende Utrechtse goudsmid uit die tijd is Elias Scherpswert die o.a. in 1362 voor de heer van Gouda en Schoonhoven, Jan van Blois, een mooie riem maakte: Elyaes Scarpzwaert den goutsmit tUtrecht ... Item minen joncher ghemaect bi Elyas voirscreven voir Paeschen enen riem dat zulveren lewinnen op stonden mit sproken ...
In hetzelfde jaar maakte hij een reliekhouder van de Heilige Frederik voor in de Sint Salvatorkerk te Utrecht. Dit wordt heden ten dage in het Rijksmuseum bewaard en getuigd van groot vakmanschap.

A well known goldsmith from Utrecht from that period was Elias Scherpswert. For example in 1362 he made a belt for the lord of Gouda and Schoonhoven, Jan van Blois, to wear with Easter which was decorated with silver lionesses and verbs. And in the same year he produced the stunning reliquary bust of St. Frederik for the St. Salvatorchurch in Utrecht. This piece is nowadays kept in the National 'Rijksmuseum' in Amsterdam.

Het is alweer een tijdje geleden dat we in Cracow zijn geweest, en ik heb daar al eens iets over
geschreven. Nu het tweede deel van de trip.
We zijn in de Maria Basiliek geweest, waar het hoogtepunt het altaar van Veitt Stoss was, gemaakt tussen 1477 en 1489. Let op het detail van de vouwlaarsjes!

Aan de muur hingen verder nog enkele andere houtsnijwerkjes. Hieronder een detail met een mooie tas en een drinktonnetje (deze vaak leren drinktonnetjes kwamen wel voor onder reizigers).


Onder het marktplein was een museum. De vloer van het museum was het oorspronkelijke straatniveau van de middeleeuwse markt en de tentoongestelde vondsten waren op het marktplein gevonden.
Een hoogtepunt was wel dit 13e/14e eeuwse benen mesheft:



Verder waren er veel vitrines met goed bewaard gebleven persoonlijke objecten, zoals deze kammen.



Een erg mooi bewaard gebleven messing beurshangertje. Komt dit je misschien bekend voor?



Een vitrine met enkele leervondsten en leerbewerkersgereedschappen was aan de binnenkant flink beslagen van het vocht. Door de mist heen kun je nog net een leermes zien liggen.



Part 2 of the cracow trip. We went to St. Mary's Basilisk, with a nice altarpiece from the end of the 15th century. We also went to the underground museum below the marketsquare. The floor of the museum used to be the street level of the market and the displayed items were found there during excavations. Some nice items include a 13th/14th century bone knife handle, a lot of household items, a purse hanger that looks very familiar and they also had some fog on display. Inside the fog you could see some leather and leather working tools.