In 1344 liet de Hollandse graaf Willem IV zijn zwaard schoonmaken en van een nieuwe schede en bijbehorend riemwerk voorzien:

Item van I swaerde dat mijns heren was, te verveghen ende niewe schede ende rieme daertoe te maken, VI scot.

Anno 2010 was mijn zwaard hier ook dringend aan toe. Met de volgende set aan midden tot laat 14e eeuwse bronnen ben ik naar The Upperclass gestapt, aan de hand waarvan ze daar een schitterend stuk werk hebben gemaakt.


In 1344 the count of Holland, William IV, had his sword cleaned and refurbished with a new scabbard and belt. Anno 2010 my own sword was in need of such a new habitat as well. With the following mid to late 14th century sources in hand I contacted The Upperclass, with which they made a fabulous piece of work.

In de late 14e eeuw was de toplaag van de stedelijke samenleving door het handeldrijven zó kapitaalkrachtig geworden, dat zij zichzelf de aanschaf van dezelfde modieuze en peperdure kleding kon veroorloven als de adel. Het meest treffend werd dit geschreven door Jan van Dixmude over het jaar 1379:

Tvolc al zo wel te lande als in den steden, waren costeliker en bet ghecleet dan die edele in Vlaenderen ende in Vrankeryc.
'Het volk, zowel op het platteland als in de steden, was kostelijker en beter gekleed dan de edelen in Vlaanderen en in Frankrijk.'

Hét mode accesoire van deze tijd was een brede heupgordel beslagen met zilveren plakken, welke soms verguld waren. Jan schrijft hierover:

Die mans hadden riemen van selvere weghende drie maerc of viere.
'De mannen hadden riemen van zilver, wegende 3 of 4 mark.'

Eén mark zilver is ca. 246 gram, dus 3 mark is ca. 738 gram en 4 mark is bijna een kilo.

Als koopman van Hanzestad Deventer kan ik natuurlijk niet achterblijven om ook zulk een representatieve gordel aan te schaffen. Per slot van rekening moet ik er op mijn Paasbest uitzien, als ik met Pasen, Pinksteren en Kerst naar de kerk ga, als ik een belangrijke handelsovereenkomst sluit of als ik met het stadsbestuur vergader.
Eind 2009 is hij bij Bractea besteld en vandaag werd hij bezorgd! Het ontwerp is gebaseerd op het grafmonument van Lodewijk van Lichtervelde. Ik laat de fotos (copyright Bractea 2011) voor zichzelf spreken.


In the late 14th century the upper class of urban society had become so rich by its profitable trading, that it could afford itself the aquisition of the same fashionable and highly expensive clothing as the nobility. This was best described by Jan van Dixmude about the year 1379:

'The people, both in the countryside and in the cities, were dressed more costly and better than the nobles in Flanders and in France.'

Thé fashion accesory of these times was a wide hipgirdle with silver plaques mounted on it, which were sometimes gilded. Jan van Dixmude writes about this:

'The men had ... belts of silver, weighing 3 or 4 marcs.'
One marc of silver is c. 246 grams, so 3 marc is c. 738 grams and 4 marc is almost a kilo.

Of couse as a merchant of Hanseatic Deventer I can not refrain from aquiring such a representative girdle. I need to look the fashionable part when going to church with Easter, Pentecost and Christmas, when making an important trading deal and when in a meeting with the aldermen.
So in 2009 I ordered it with Bractea and today the mailman delivered it! It was to be made after the effigy of Lodewijk van Lichtervelde. I will let the pictures (copyright Bractea 2011) speak for themselves.







De gordel bestaat uit stevig leer, omtrokken met bordeaux rood zijdefluweel, met daarop 18 beslagstukken van ca. 5,75 cm bij 5,75 cm. Een van de stukken heeft een beugel waar een zwaard, dolk of buidel aan gehangen kan worden. Naar keuze kunnen nog 1 of 2 extra stukken in de gordel ingevoegd worden. Er zijn 5 verschillende monsterhoofdjes die de beslagstukken sieren, gemaakt naar het Lichtervelde grafmonument.

In een rekeningpost van de Hollandse edelman Jan van Blois komt een soortgelijke riem voor, maar dan nog zwaarder dan die van mij en met hondjes die botten knagen als versiering op de beslagstukken:
Eene zulveren vergulden riem op fluweel gheslagen, daer in die stucke stonden, hondekine been knagende, woech 't zulver 6 marc, 't marc 4 lb. 16 s.

Dergelijke riemen konden zelfs nog veel zwaarder worden. In een brief uit 1403 geeft de dan ca. 33 jarige in Brugge levende hanzekoopman Hildebrand Veckinchusen aan dat:
Myn grote sulveren gordel weghet 12 marc 2 unse troysch, myt deme reyme weghet 13 marc 7 unsse troysch.
'Mijn grote zilveren gordel weegt (aan zilver) 12 mark en 2 ons troois, en met de riem weegt hij 13 mark en 7 ons troois.'


The girdle consists of a sturdy leather belt, covered with a bordeaux red silk velvet, with 18 plaques mounted on top, each 5,75 cm square. One plaque has a bar to suspend a sword, dagger or pouch from. Optionally 1 or 2 extra plaques can be inserted. The pieces are decorated by 5 different monster heads, made after the Lichtervelde monument.

In an account entry of the Holland nobleman Jan van Blois a similar belt is mentioned. But this one is heavier than mine and has little dogs, gnawing bones as decorations in the plaques.
'A silver gilded belt mounted on velvet, in the pieces stood little dogs gnawing bones, the silver weighing 6 marcs, per marc 4 lb. 16 s.'

Such belts could weigh even heavier. In a letter from 1403 the then c. 33 years old Hanseatic merchant Hildebrand Veckinchusen living in Bruges says that:
'My large silver girdle weighs 12 marcs and 2 ounces Troyes (in silver), and with the belt it weighs 13 marcs and 7 ounces Troyes.'

Afgelopen weekend was het jaarlijkse winterfeest van onze overkoepelende vereniging. Ditmaal had men het prehistorisch kamp HAPS hiervoor als locatie uitgekozen (Dank Sabine!). Nog net op de bosrijke Veluwe gelegen, was dit een mooie setting voor een paar kiekjes van de leden van Deventer Burgerscap.

Last weekend was the annual winterfeast of our umbrella society. This time it was held in the prehistoric camp HAPS (Thanks Sabine!). Located in the outskirts of the foresty Veluwe region, this was a nice setting for some snap-shots of Deventer Burgerscap members.

Helaas zijn zulke gedetailleerde cijfers als die van Hamburg niet overgeleverd voor Deventer. Wel hebben we een indicatie voor het bevolkingsaantal in de laatste vier decennia van de 14e eeuw. Doordat men jaarlijks per huishouden een bedrag moest afdragen aan de stad om de poortwachters te betalen weten we door optekening van de inning hiervan hoeveel huishoudens de stad minimaal telde.
Benders heeft in zijn boek 'Bestuurscultuur en Schriftcultuur' deze aantallen ter hand genomen en met 4,5 vermenigvuldigd om zo tot een minimaal aantal inwoners te komen. Tussen 1361 en 1391 kwam hij op 3.000-3.500 en van 1391 tot 1400 op 3.500-4.000. Natuurlijk als het te innen geldbedrag vrij laag was zullen meer huishoudens vermogend genoeg bevonden zijn om bij te dragen. Dit verklaard de uitschieters naar bijna 4.000 in 1372 en 4.500 in 1395.

It is a shame that such detailed numbers as those for Hamburg are not around for Deventer. But we do have some figures that allow us to calculate the minimum amount of inhabitants in the last four decades of the 14th century. Each year every each household was obliged to pay a fee with which the guards of the town gates were to be paid. Because of the entries for this in the cities accounts we know the minimum amount of Deventer households for those years. Benders has taken these in his book 'Bestuurscultuur en Schriftcultuur' and multiplied them by 4.5 to reach a minimum amount of inhabitants. Between 1361 and 1391 he came to 3,000-3,500 and from 1391 to 1400 he saw some 3,500-4,000. Of course when the annual fee was relatively small in a certain year, then more households would be deemed to being able to pay. This would explain the two high numbers of almost 4,000 in 1372 and 4,500 in 1395.


Als we de 4.000 van 1372 corrigeren naar 4 mensen per huishouden zoals bij de Hamburgse berekening, in plaats van Benders 4,5, dan zouden er minimaal dik 3.500 inwoners in Deventer hebben gewoond in dat jaar. Het is logisch te stellen dat degenen die de belasting voor de poortwachters ophoesten ook degene zijn die het burgerrecht genieten. Met deze aanname kunnen we de minimaal 3.500 burgers uit Deventer van 1372 gelijk stellen met de 4.800 uit Hamburg van 1376. Als we de situatie van Hamburg verder op de inwoners van Deventer zouden spiegelen zouden we de volgende verhoudingen krijgen.

If, per the Hamburg example, we use a multiplier of 4 instead of 4.5 like Benders did, there would have lived over 3,500 inhabitants in Deventer in 1372. Logically only people that had citizens rights would be paying the tax for their town gate guards. Assuming this, the minimum of 3,500 citizens of Deventer can be compared to the 4,800 of Hamburg of 1376. If the Hamburg case would be further mirrored on the inhabitants of Deventer we would get the following proportions.

Totaal aantal inwoners / Total number of inhabitants: 6,000

Aantal burgers / Number of citizens: 3,550
Aantal niet-burgers / Number of non-citizens: 2,450

Aantal kooplieden / Number of merchants: 130
Aantal ambachtslieden / Number of craftsmen: 750
Aantal overige beroepsmatigen / Number of other professionals: 10



Van Deventer is als een van de weinige steden een handschrift bewaard gebleven met daarop de namen van de nieuw ingeschreven leden van het koopmansgilde. De aantallen nieuwe leden zijn interessant om te zien.

Deventer is in the extraordinary position that its merchant guild roll, with all the names of newly made members, is still extant. The numbers of new members are interesting to see.





Gemiddeld werden er dus elk jaar zo'n 16 a 17 nieuwe leden toegelaten. Helaas weten we niet het totale aantal leden. Alleen maar dat hun lidmaatschap gemiddeld 28 jaar duurde. Terugkoppelend naar de prognose van ca. 130 kooplieden rond 1370, betekend dat:

130 / 28 = een gemiddelde van 4.5 lidmaatschap beeindigingen per jaar
4,5 / 1.3 = 3.5 % lidmaatschap beeindigingen per jaar
17 / 1.3 = 13 % nieuwe leden per jaar
13 - 3.5 = 9.5 % groei per jaar

Deze 9,5 % groei is best fors. Stel het aantal leden was niet 130 maar bijvoorbeeld 170:

170/28 = een gemiddelde van 6 lidmaatschap beeindigingen per jaar
6/1,7 = 3.5 % lidmaatschap beeindigingen per jaar
170/17 = 10 % nieuwe leden per jaar
10 % - 3,5 % = 6,5 % groei per jaar

Deze 6,5 % jaarlijkse groei van het koopmansgilde klinkt al iets plausibeler. Dit is nog steeds veel. Maar het zal niet zonder reden geweest zijn dat Deventer een 5e jaarmarkt erbij kreeg in 1386.


On average this means some 16 to 17 new members were admitted each year. We know the average membership lasted 28 years. So calculating with the assumed 130 members around 1370 this would result in:

130 / 28 = an average of 4.5 membership terminations per year
4,5 / 1.3 = 3.5 % membership terminations per year
17 / 1.3 = 13 % new members per year
13 - 3.5 = 9.5 % growth per year

This 9,5 % growth per year is quite large. So let’s suppose a number of, for example, 170 members:

170/28 = an average of 6 membership terminations per year
6/1,7 = 3.5 % membership terminations per year
170/17 = 10 % new members per year
10 % - 3,5 % = 6.5 % growth per year

This 6.5 % of annual growth sounds more plausible. It is still quite a lot. But it was probably not without reason that Deventer received rights in 1386 to stage a fifth annual market.


Met zo'n 170 kooplieden zou Deventer dus redelijk gelijk met Hamburg staan qua commerciële activiteiten rond 1370. Alleen de nadrukkelijke bierindustrie zoals in Hamburg was niet aanwezig in Deventer. Deventer fungeerde vooral als internationale overslaghaven, als 'mainport', met haar wekenlang durende jaarmarkten waar men vier a vijf keer per jaar op af kwam, van Brugge tot Leipzig.

With some 170 merchants, Deventer would have been Hamburgs equal in commercial activities around 1370. Of course Deventer did not have the explicit beer brewing industry that Hamburg had. Instead it was more of a international port of transfer, with her weeklong annual markets, where people from Bruges to Leipzig flocked to, four to five times a year.

Nadat in 1375 in Hamburg een opstand was neergeslagen, moesten alle meester ambachtslieden en kooplieden in 1376 een eed afleggen dat ze de wapens niet meer op zouden nemen. De lijst met hun namen is helaas in 1842 verbrand, maar gelukkig heeft iemand wel het jaar daarvoor de aantallen per beroepsgroep nog weten te noteren.

After an uprising had been crushed in Hamburg in 1375, all the master craftsmen and merchants had to swear an oath in 1376, promising never again to take up arms. Sadly, the list with their names was burned in 1842, but luckily their numbers per profession had been noted down the year before.


Kooplieden / Merchants
Mercatores de Flandren - 84 - Vlaanderenvaarders / Flanders merchants
De Lubeker vaar - 40 - Lübeckvaarders / Lübeck merchants
Mercatores de Anglia - 35 - Engelandvaarders / England merchants
Pannicidae - 19 - Wantsnijders / Broadclothcutters
= 178

Brouwers / Brewers
Braxatores de Aemestelredamme - 126 - Voor Amsterdam / For Amsterdam
Braxatores de Stauia - 55 - Voor Stavoren / For Stavoren
In der rodingesmarke - 46 - In de wijk Rodingesmark / In the Rodingesmark neighbourhood
In nova platea pistorum - 33 - In de wijk Nieuwe Bakkerstraat / In the neighbourhood New Bakerstreet
In parochia St. Jacobi - 197 - In de wijk Sint Jacob / In the neighbourhood of Saint Jacob
= 457

Overige ambachten / Other crafts
Doliatores - 104 -Kuipers / Coopers
Carnifices 57 - Vleeshouwers / Butchers
Cerdones 52 -Leerlooiers / Tanners
Sutores 47 - Schoenmakers / Shoemakers
Pistores 36 - Bakkers / Bakers
Fabri 36 - Smeden / Smiths
Piscatores 31 - Vissers / Fishermen
Carpentarii 30 - Timmerlieden / Carpenters
Sartores 28 - Kleermakers / Tailors
Institores 21 - Kramers / Vendors
Tornatores 16 - Houtdraaiers / Woodturners
Kannengheyter 12 - Kannengieters / Jugcasters
Haringwascher 10 -Haringschoonmakers / Herringcleaners
Kertzengether 9 -Kaarsengieters / Candlemakers
Aurifabri 9 - Goudsmeden / Goldsmiths
Pictores 9 - Schilders / Painters
Linifices 9 - Linnenwevers / Linnenweavers
Pellifices 8 - Pelsers / Furriers
Funifices 6 - Zeilmakers / Sailmakers
Wullenweuere 6 - Wolwevers / Woolweavers
Stubarii 4 - Badhuis eigenaren / Bathhouse owners
= 540

Totaal / Total = 1.175



Hamburg was duidelijk een groot bierbrouwerscentrum en voerde haar bier vooral uit naar het huidige Nederland. Het relatief grote aantal van 178 kooplieden is ook opvallend en tekenend voor het feit dat Hamburg een belangrijke Hanzestad was.
Stel Hamburg had zo'n 1.200 gezinshoofden met burgerrecht, namelijk de bovenstaande lijst en nog een aantal schoolmeesters, advocaten, apothekers en chirurgijns e.d. En stel gemiddeld telde men 4 mensen per huishouden, dan waren er 4.800 mensen woonachtig in een Hamburger burgergezin.
Volgens een plakaat in het Museum für Hamburgische Geschichte zou Hamburg rond 1375 ca. 8.000 inwoners gehad hebben waarvan 60 % met burgerrecht en 40 % zonder. En 60 % van 8.000 is 4.800, een ondersteuning voor mijn berekening. Dit betekend dat er 3.200 niet-burgers in Hamburg huisden; zo'n 800 gezellen en dagloners, met hun gezinnen.




Clearly Hamburg was a large beerbrewing centre and exported its beer mainly to the Netherlands. The relatively large number of 178 merchants is also worth noticing and can be seen as a sign of Hamburgs importance as a Hansa city.
Suppose that Hamburg had 1,200 heads of household with citizens rights; that is the list of 1,175 and some 25 others like schoolmasters, lawyers, apothecaries, doctors etc. And suppose on average each household contained 4 people. This would mean that there lived 4,800 people in a citizens household in Hamburg.
According to a plaque in the Museum für Hamburgische Geschichte, Hamburg had about 8,000 inhabitants in 1375, of which 60 % with citizens rights and 40 % without. And 60 % of 8,000 is 4,800, so this supports my calculations. And this means that there were 3,200 non-citizens living in Hamburg; some 800 apprentices and day labourers, with their families.

http://deventerburgerscap.blogspot.com/2008/01/elkaar-groeten.html

Bovenstaande link is een blogpost uit 2008 met daarin een tekst uit Brugge van c. 1371 waarin wordt verteld hoe je elkaar dient te groeten. Als aanvulling hierop heb ik een leuk stukje gevonden in een handschrift van c. 1400 uit het klooster Frenswegen bij Nordhorn:

Above link is a blogpost from 2008 and contains a text from c. 1371 Bruges telling how one should greet one another. In addition to this I have found a nice piece in a manuscript of c. 1400 originating from the cloister of Frenswegen near Nordhorn:


Wo men groten sal.

Gherne saltu groten vnde enen yuweliken na synen state; pawese, keiser, cardinale, koningen saltu to vote vallen; Suffraganen eder wiggelbischopen, Abbaten, Banrossen saltu to nygen, Papen vnde ridders saltu dyne kogelen, dynen hoet aff doen; Schulten vnde schepenen vnde anderen ersamen luden saltu sunderlinge groten vnde de hant an de kogelen setten. De kinder sollen tegen eren vader vnde moder ere kogelen afteyn. Allen schelcken vorbeide ick hornsche wordt vnde alle boterie, wichelie, vormettinge vnde vnreyne worde vnde sprocke, kegelen vorbeide ick vnde al ander spel, wente men vortrecket vnde vorleidet de kinder vnde simpel lude. In der kercken eder vppe den kerchhoue en saltn neymande groten, et en were, dat men sunderlinge boedeschop hedde eder raet, vnde dat sal nochtant wesen myt korten worden.


Snelle vertaling van mijn hand:

"Graag zal u groeten een elk naar zijn stand: paus, keizer, kardinaal, koningen zal u voor de voeten vallen. Suffraganen of wijbisschoppen, abten, baanrotsen zal u voor buigen. Priesters en ridders zal u uw kogel (kaproen), uw hoed voor af doen. Schouten en schepenen en andere eerzame lieden zal u bijzonder groeten en de hand aan de kogel zetten. De kinderen zullen voor hun vader en moeder hun kogel aftrekken. Alle bedrog verbied ik; verdorven woorden, en alle vals spel, waarzeggerij, arrogantie en onreine woorden en spreuken; kegelen verbied ik en al ander spel, want men trekt voor en verleidt de kinderen en simpele lieden (ermee). In de kerk en op het kerkhof zal u niemand groeten, tenzij dat men een bijzondere boodschap heeft of raad, en dat zal nochtans wezen dan met korte woorden."


Quick translation by me:

"Please greet each according to their state: pope, emperor, cardinal, kings shall you fall to the feet. Suffraganes and auxiliary bishops, abbots, barons shall you bow for. Priests and knights shall you take off your hood, take of your hat for. Sherrifs and aldermen and other honourable people shall you greet especially and put your hand to your hood. Children shall pull off their hood for their father and mother. All deceit I forbid; perverted words, and all cheating, soothsaying, arrogance and impure words and sayings; bowling (?) I forbid and all other games, because it favours and seduces children and simple people. In church and in the churchyard you shall not greet anyone, unless when you have a special message or advice, and then only with short words."

Ik vond deze bepaling van 1382 voor de smedenknechten van de stad Riga (oude Hanzestad) over wat zij moesten maken als meesterstukken voordat zij 'zijnes zelven' (zelfstandige meester) konden worden. Het past goed bij de teksten over smeedgereedschappen die ik een paar maanden terug gepost heb.

I found this law for 1382 meant for the smiths apprentices in the town of Riga (old Hansa town) stating what masterpieces they had to make before they could be 'themselves' (independent master). It goes well with the texts about smithy tools I posted a few months ago.


Vortmer so neschal neen denst knecht in vnseme ampte synes sulues werden hee en hebbe hier gedenet en jaer vnde vortmer wanner hee synes sulues werden wil. Is hee en groffsmedeknecht hee schal smeden eer hee synes sulues wert een gud tymmerbijl vnde schal smeden en gude sadelexen vnde een gud hufiseren. Vnde is hee en cleensmydeknecht hee schal smeden (eer hee synes sulues wert) een gud par sporen vnde en gud par stegerrepe vnde schal maken een gud slod van dreen crusen dat dee dree stacke jo vnstraffelke syn. Vnde is hee een messer smede knecht hee schal smeden en gud weyde mes een gud stekemest vnde een hud brodmest dat desse dre jo vnstraffelke stan. Dyt scholen desse vorss. dre smeden in des werkemesters hues welker dee synes sulues werden wil.